Tüp Bebek (ICSI) İşlemi İçin Taze Sperm Veya Dondurulmuş Çözülmüş Sperm Kullanımı

Üreme sağlığını etkileyebilen Klinefelter sendromu gibi genetik durumlarda tüp bebek yöntemlerinden olan mikroenjeksiyon (ICSI) işlemi tek seçenek olarak ön plana çıkar. Ancak tüp bebek işlemi için kullanılacak sperm seçimi özenle düşünülmesi, yeterli donanımdaki bir klinikte uzmanlarca yapılması gereken bir konudur. Taze sperm ve dondurulmuş çözülmüş sperm seçenekleri arasında bir tercih yapılmalıdır. Bireyin sperm üretim durumu, sağlık geçmişi ve uzmanın önerileri hangi seçeneğin daha uygun olduğuna karar vermede kritik öneme sahiptir.  

Klinefelter Sendromulu Erkekte Sperm Nasıl Elde Edilir?

Klinefelter sendromu 47, XXY kromozom dizilimine sahip olan erkeklerde görülen bir genetik durumdur. Bu sendrom sperm üretiminde azalmaya veya azospermiye (sperm yokluğu) neden olan testis yapısında ve hormonlarda bozukluğa yol açar. Klinefelter sendromlu erkeklerin  baba olma imkanı günümüzde sadece tüp bebek yöntemleri ile sağlanabilir.  Klinefelter sendromlu erkeklerde testis gelişimi problemine bağlı olarak menide sperm yoktur (azospermi) veya nadir durumlarda az sayıda sperm menide olabilir. ICSI (mikroenjeksiyon) için kullanılacak spermin elde edilmesi  için Mikro-TESE (Mikrodisseksiyon-TESE) ameliyatı ile tesis dokusunda sperm üretimini yapan bölgelerin araştırılması gerekir. Mikro-TESE ameliyatında testisten doku örnekleri alınır ve laboratuvarda sperm varlığı alınan dokularda araştırılır. Bu şekilde testis dokusundan elde edilen sperm hücreleri tüp bebek tedavisi için kullanılabilir. Testis dokusundan elde edilen ve mikroenjeksiyon sonrasında arta kalan spermler dondurularak saklanabilir. Dondurulmuş spermler gelecekteki mikroenjeksiyon (ICSI) tedavileri için kullanılabilir. 

Klinefelter sendromu taşıyan bir erkekte taze sperm veya dondurulmuş spermin tüp bebek yani mikroenjeksiyonda yumurtalara uygulanma seçeneği vardır. 2003-2013 yılları arasındaki verilerin incelenmesi ile gerçekleştirilen bir çalışmada hem taze hem de dondurulmuş çözülmüş testisten elde edilen spermlerin kullanıldığı mikroenjeksiyon (ICSI) sonuçları karşılaştırıldı. Elde edilen Yumurta sayısı, spermlerin yumurtaların spermle döllenme oranları, döllenmiş yumurtalardan embriyoların gelişimi ve rahme transfer sonuçları sonrasında  hamilelik oluşma oranları gibi faktörler değerlendirildi. Bulgular hem taze, hem de dondurularak saklanan spermlerin mikroenjeksiyon (ICSI) yoluyla yumurtalara aktarılmasının döllenme ve gebelik oranları arasında fark yaratmadığını gösterdi.

Taze Sperm ve Dondurulmuş Sperm Nedir?

Taze sperm ejakülasyon (cinsel boşalma) sonrası toplanan ve kullanılan sperm örneklerini ifade eder. Bu yöntem spermin en yüksek hareketlilik ve canlılık seviyelerini koruma amacını taşır. Taze sperm tercih edilirken laboratuvara hızla ulaştırılması ve en iyi kalitede sperm hücrelerinin seçilmesi tedavinin başarısı için önemlidir. Dondurulmuş sperm ise uygun koşullarda saklanarak gelecekteki kullanımlar için korunan sperm örnekleridir. Bu spermler uzun vadeli saklama koşullarında muhafaza edilir ve ihtiyaç duyulduğunda çözülerek kullanılır. Aynı şekilde azospermik erkeklerde ameliyat yoluyla testis dokusundan elde edilen spermler de sağlıklı olarak donrurularak saklanabilmektedir. 

Görsel. Sperm, yumurta veya embriyoların saklandığı dondurma tankları. Sıvı nitrojen (Azot) içerisinde uzun yıllar hücreler bozulmadan saklanabilmektedir.

Dondurulmuş sperm özellikle taze sperm elde etmenin zor olduğu durumlarda veya tedavi öncesi sperm saklama gerekliliği olduğunda tercih edilir. Dondurma ve çözme işlemleri sperm hücrelerinin canlılığını etkileyebilir ve dondurulmuş sperm, taze spermle karşılaştırıldığında daha düşük hareketlilik ve canlılık düzeylerine sahip olabilir. Bu nedenle Klinefelter sendromu bulunan kişilerde dondurulmuş sperm kullanımında özellikle dondurma ve çözme süreçlerinin dikkatli bir şekilde yönetilmesi gerekir. Dondurulmuş sperm kullanımı taze spermle karşılaştırıldığında daha düşük başarı oranlarına sahip olması saklama koşullarına, tekniğine ve laboratuvarın tecrübesine bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Ayrıca testis dokusundan elde edilen spermlerin sayısı dondurulup saklanmasında, çözme sonrası kaliteli sperm bulunmasında en önemli faktördür. Mikro-TESE yöntemi ile testis dokusundan üretim yapan bölgeler seçilerek örnekler alındığından, dokudan elde edilen spermlerin sayısı arttığı için günümüzde dondurma ve çözme sonrası sağlıklı sperm bulunma oranları yükselmiştir.

Taze ve Donmuş Sperm Seçeneklerinin ICSI Başarısına Etkileri 

Tüp bebek işlemi sırasında taze ve dondurulmuş sperm seçenekleri işlem başarısını etkileyebileceği düşünülmektedir. Taze sperm yüksek hareketlilik ve canlılık seviyelerini koruma amacı taşır. Çoğunlukla tüp bebek merkezlerinde doktorlar testis dokusundan elde edilen spermlerin taze olarak yumurtalara enjekte edilmesi için kadınların hormon ilaçları verilerek hazırlamaya almayı önermektedir. Ancak aynı gün yapılan mikro-TESE işleminde sperm bulunmaması çiftlerin psikolojik ve maddi yönden yıklımalarına sebep olmaktadır. 

Taze sperm kullanmanın mümkün olmadığı durumlarda örneğin kanser tedavisi için kullanılan kemoterapi veya radyoterapi öncesinde ejakülatta sperm örneği alınarak sperm kalitesi, sayısı uygunsa dondurularak ileride tüp bebek işlemlerinde kullanılmak üzere saklanır. Yapılan çalışmalarda dondurulmuş çözülmüş spermlerle yapılan tüp bebek uygulamalarında gebelik sonuçlarının taze sperm kullanımına göre benzer olduğunu göstermektedir. Klinefelter sendromlu erkeklerde olduğu gibi azospermik diğer erkeklerde testis dokusundan sperm elde edildiğinde de donduma yöntemi ile spermler saklanmaktadır.  Başarılı bir dondurma ve çözdürme işlemi ile  taze testis dokusundan elde edilen sperm kullanımı arasında gebelik ve canlı doğum kıyaslandığında yine fark olmadığı saptanmıştır. Mikro-TESE ameliyatı sayesinde sperm elde etme başarısı artmakla birlikte bulunan sperm sayısı da arttığı için dondurma ve çözme sonrası hareketli ve canlı sperm bulmada başarısı yükselmiştir. Bu nedenle dondurulmuş çözülmüş testis spermleri ile yapılan mikroenjeksiyon (ICSI) sonrası gebelik başarısı ve canlı doğum oranları, taze spermlerle karşılaştırıldığında aynı çıkmaktadır.  

Corona ve arkadaşları tarafından 2017 yılında yayınlanan ve çok geniş vaka serilerinde yapılan çalışmada, dondurulmuş ve taze sperm kullanımının gebelik üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler dondurulmuş veya taze sperm kullanımının gebelik ve canlı doğum oranı üzerinde anlamlı bir fark yaratmadığı görülmüştür. Bu bulgular Klinefelter sendromlu erkekler ve diğer testiste sperm üretim bozukluğuna bağlı azospermik erkeklerin tüp bebek yöntemi ile çocuk sahibi olma tedavilerinde taze testis spermi kullanımının yanı sıra dondurulan testis spermlerinin alternatif ve eşdeğerde sonuç verdiğini göstermektedir.